Hãy trở nên tử tế hơn

Hãy trở nên tử tế hơn

George Saunders là một nhà văn người Mỹ rất nổi tiếng. Ông là tác giả của hàng loạt các câu chuyện ngắn, bài giảng, tiểu thuyết và sách cho trẻ em. George Saunders cũng là giáo sư tại Syracuse, nhận được giải thưởng MacArthur Fellowship vào năm 2006 và giải thưởng PEN/Malamud vào năm 2013.

Dưới đây là bài diễn thuyết với tựa đềBecoming Kinder (Hãy trở nên tử tế hơn) của George Saunders trong lễ tốt nghiệp của các sinh viên trường Cao đẳng Khoa học và Nghệ thuật, Đại học Syracuse. Bạn có thể theo dõi video hoặc đọc phần dịch của mình dưới đây để hiểu thông điệp của ông nhé. “Becoming Kinder” là một trong những bài diễn văn tốt nghiệp hay nhất mọi thời đại theo bình chọn của trang Humanity.

Dưới đây là bản dịch toàn bộ bài diễn văn của ông: 

Theo thời gian, có một kiểu mẫu rập khuôn truyền thống dành cho các bài diễn văn kiểu này, ấy là: một gã già nua nào đó, với những năm tháng tuyệt vời nhất của ông ta đã lùi vào dĩ vãng, kẻ mà trong suốt cuộc đời đã gây ra một loạt những sai lầm khủng khiếp (chính là tôi đây), đưa ra những lời khuyên chân thành cho một nhóm những người trẻ đầy nhiệt huyết và tỏa sáng mà những năm tháng tươi đẹp nhất trong cuộc đời họ còn đang ở phía trước (chính là các bạn).

Và tôi sẽ tiếp tục làm theo truyền thống này.

Bây giờ, với người già, ngoài chuyện bạn có thể vay tiền họ hay đề nghị họ nhảy một điệu nhảy cổ lỗ sĩ nào đó cho các bạn xem và cười lăn lộn thì họ còn có ích ở một điểm, ấy là bạn có thể hỏi họ: “Nhìn lại ngày xưa, ông có tiếc nuối day dứt điều gì?”. Và họ sẽ kể cho bạn nghe. Đôi khi, bạn biết đấy, họ thậm chí còn tự kể mà chẳng cần bạn phải hỏi. Đôi khi, thậm chí rõ ràng là bạn đã yêu cầu họ đừng nói nhưng họ vẫn cứ kể.

Vậy thì điều gì khiến tôi day dứt? Nghèo túng từ tháng này qua tháng khác ư? Không hẳn. Làm những công việc khủng khiếp như “bẻ khuỷu chân giò trong lò mổ?” (và thậm chí còn tôi còn chẳng quan tâm đó là làm gì). Không. Tôi chẳng day dứt về chuyện đó. Cởi truồng nhảy lộn đầu xuống một con sông ở Sumatra, đầu óc choáng váng, rồi nhìn lên và thấy giống như 300 con khỉ đang ngồi trên một đường ống, đại tiện xuống dòng sông mà tôi đang há mồm bơi trần như nhộng ư? Hay là chuyện sau đó ốm gần chết và bệnh tật triền miên trong 7 tháng sau đó? Không, những chuyện này không có gì phải hối tiếc nhiều. Tôi có day dứt về việc thi thoảng bị làm bẽ mặt không? Giống như lần chơi khúc côn cầu trước một đám đông người, có cả cô gái tôi si mê tham dự, bằng cách nào đó tôi bị té ngã khi đang chơi, miệng ọe ra một tiếng ồn to kỳ quặc, lóng ngóng khiến cho bóng bay vào khung thành của mình, trong khi cây gậy của tôi lại bị văng vào đám đông, suýt nữa thì bay trúng người cô ấy? Không. Thậm chí, tôi còn chẳng hối tiếc gì về chuyện này cả.

Nhưng có một chuyện khiến tôi day dứt mãi:

Hồi học lớp 7, có một bạn học sinh mới vào học lớp tôi. Để bảo toàn danh tính cho cô ấy, tôi sẽ gọi cô ấy bằng một cái tên khác là “Ellen”. Ellen nhỏ nhắn và hay xấu hổ. Cô ấy đeo chiếc kính lên cặp mắt màu xanh mắt mèo mà ở thời đó, chỉ có những bà già mới đeo. Những lúc lo lắng, hồi hộp – điều mà gần như lúc nào cũng vậy – cô ấy lại có thói quen cho một lọn tóc vào mồm và nhai chúng ngấu nghiến.

Ellen nhập trường của tôi và đến sống ở khu tôi ở. Gần như cô bé bị lờ đi, chẳng ai để ý đến cả, đôi khi còn bị trêu chọc nữa (“Tóc mày có mùi gì thơm nhỉ?” – đại loại kiểu vậy). Tôi có thể thấy cô ấy bị tổn thương. Tôi vẫn nhớ vẻ mặt cô ấy sau mỗi lần bị xúc phạm như thế này: mắt cúi xuống, chạnh lòng một chút, như thể vừa bị nhắc nhở về vị trí của cô ấy trong thế giới này, cô ấy ráng hết sức có thể để chẳng ai nhận ra. Sau một lúc, cô ấy lảng đi chỗ khác, lọn tóc vẫn còn ở trong miệng. Về nhà, tôi tưởng tượng, sau mỗi lần đi học về, mẹ Ellen sẽ nói, “Hôm nay ở trường thế nào, con yêu”, và cô ấy sẽ nói “Ổn mẹ ạ”. Và mẹ cô ấy sẽ nói “Chơi với nhiều bạn chứ?” và cô ấy sẽ nói “Chắc chắn rồi, nhiều mẹ ạ”.

Đôi khi, tôi thấy cô bé quanh quẩn một mình ở sân trước nhà cô ấy, như thể sợ phải rời khỏi nơi đấy.

Và sau đó – họ chuyển đi. Chỉ vậy thôi. Chẳng có thảm kịch nào, cũng chẳng xảy ra vụ bắt nạt ghê gớm cuối cùng nào cả.

Hôm trước cô bé còn ở đó, hôm sau đã không còn ở đó nữa.

Hết chuyện.

Bây giờ thì vì sao tôi lại day dứt chuyện đó? Tại sao, 42 năm sau, tôi vẫn nghĩ về chuyện đó ư? So với đa phần những đứa trẻ khác, tôi thực sự khá là tử tế với cô bé đấy. Tôi chưa bao giờ nói một từ thô lỗ nào vào cô bé. Thực tế, thậm chí đôi khi tôi còn (khá nhẹ nhàng) bảo vệ cô ta đó.

Nhưng vậy mà. Nó vẫn khiến tôi băn khoăn mãi.

Vậy nên đây là sự thật mà tôi biết, mặc dù có chút hơi sến sẩm, và tôi không dám quả quyết sẽ làm gì với nó:

Điều tôi hối tiếc nhất cuộc đời đó là đã không tử tế.

Những khoảnh khắc khi một con người khác ở đó, ngay trước mặt tôi, quằn quại vì đau đớn và tôi hành xử một cách… hợp lý. Dè dặt. Vừa phải.

Hay, nhìn vào ống kính từ phía ngược lại: Ai, trong cuộc đời bạn, bạn nhớ đến một cách âu yếm nhất, với cảm giác ấm áp rõ ràng nhất?

Tôi cá đấy chính là những người mà tử tế nhất với bạn.

Có lẽ nói ra có phần dễ dãi, và chắc chắn là khó thực hiện, nhưng tôi phải nói rằng có một mục tiêu trong cuộc đời mà bạn có thể làm khá là tốt: cố gắng tử tế hơn.

Bây giờ, câu hỏi mấu chốt đó là: Vấn đề của chúng ta là gì? Tại sao chúng ta không tử tế hơn?

Đây là điều tôi nghĩ:

Mỗi một người trong chúng ta được sinh ra với một chuỗi những nhầm lẫn cố hữu mà có thể, bằng cách nào đó, chúng là bản năng sinh tồn được hình thành do chọn lọc tự nhiên (theo học thuyết tiến hóa của Darwin). Chúng là: (1) cho rằng mình là trung tâm của vũ trụ (cụ thể, câu chuyện của bản thân là câu chuyện thú vị nhất và chính yếu nhất, câu chuyện duy nhất, thực sự như vậy); (2) tự tách mình ra khỏi vũ trụ (kiểu chỉ có một nước Mỹ thôi, còn những thứ ở ngoài kia, tất cả những thứ rác rưởi khác – những chú chó và những chiếc xích đu, bang Nebraska, những đám mây đang hạ dần xuống và những người khác đều chẳng quan trọng); (3) bản thân mình bất diệt (cái chết là có thật, chắc chắn là thế, nhưng nó đến với người khác, nhưng không phải với tôi).

Tuy chúng ta không thực sự tin vào những thứ này – hiểu biết của chúng ta hẳn là sâu sắc hơn thế – nhưng chúng ta vẫn tin chúng một cách âm thầm, để chúng chi phối cuộc sống, và chúng khiến chúng ta luôn đặt những nhu cầu của bản thân lên trên những nhu cầu của người khác, mặc dù điều chúng ta thực sự muốn, trong thâm tâm là trở nên ít ích kỷ, nhận thức rõ hơn về điều thực sự đang xảy ra ở hiện tại, cởi mở hơn và nhân ái hơn.

Đến đây, câu hỏi mấu chốt thứ hai là: Chúng ta sẽ phải LÀM nó như thế nào? Làm thế nào mà chúng ta có thể trở nên nhân ái, cởi mở hơn, ít ích kỷ hơn, hiện diện hơn, ít mê muội hơn, vân vân và vân vân?

Vâng, đây là câu hỏi rất hay.

Nhưng thật không may, tôi chỉ còn lại 3 phút nữa để nói với các bạn.

Thế nên, cho phép tôi chỉ nói điều này. Có nhiều cách đấy. Hẳn bạn đã biết bởi vì trong cuộc sống của bạn, đã có lúc bạn trải qua những khoảnh khắc Giàu Tử Tế và cả những lúc Kém Tử Tế, và bạn cũng biết điều gì khiến bạn trở nên tử tế hơn và điều gì ngăn bạn tử tế với người khác. Giáo dục là tốt; để bản thân mình đắm chìm trong một tác phẩm nghệ thuật: tốt; cầu nguyện là tốt; thiền là tốt; một cuộc trò chuyện rõ ràng với người bạn thân; để bản thân mình gắn kết vào một vài nghi lễ tâm linh nào đó – nhận ra rằng thực sự đã có vô số những người thông thái trước chúng ta mà đã từng hỏi đúng những câu hỏi này và để lại cho chúng ta những câu trả lời cho các câu hỏi mà chúng ta đang thắc mắc.

Tuy nhiên, tử tế, hóa ra lại rất khó – ban đầu nó khá là dễ dàng, nhưng khi mở rộng ra thì quả thật, nó đòi hỏi ở chúng ta đủ thứ.

Nhưng có một điều giúp ích cho chúng ta: đó là việc “trở nên tử tế hơn” xảy ra tự nhiên, lớn dần lên theo tuổi tác con người. Có lẽ nó đơn giản chỉ vì mệt mỏi: khi chúng ta già hơn, chúng ta nhận ra sự ích kỷ thật chẳng có ích lợi gì – thực sự, nó mới trớ trêu làm sao. Chúng ta bắt đầu yêu quý những người khác và mọi người trở nên tử tế với chúng ta, giúp đỡ chúng ta và chúng ta học được rằng chúng ta không tách biệt, và không muốn bị tách biệt. Chúng ta thấy nhiều người gần gũi và thân thiết với mình cứ dần dần rơi rụng đi và dần hiểu ra có lẽ, chúng ta rồi cũng sẽ rơi rụng (một ngày nào đó, có thể khá xa với bây giờ). Đa phần mọi người khi về già, sẽ trở nên ít ích kỷ và nhân ái hơn. Tôi nghĩ đây là sự thật. Giống như nhà thơ vĩ đại người Syracuse Hayden Carruth từng nói trong một bài thơ được viết gần cuối đời của ông rằng ông “bây giờ gần như chỉ còn lại Tình yêu”.

Thế nên, một dự đoán và một điều ước đầy chân thành của tôi dành cho các bạn đó là: khi bạn lớn tuổi, bản thân bạn sẽ nhỏ bé lại và tình yêu bạn sẽ lớn dần. BẠN sẽ dần được thay thế bởi TÌNH YÊU. Nếu bạn có con cái, đó sẽ là khoảnh khắc to lớn trong quá trình loại trừ “cái tôi” của bạn. Bạn thực sự sẽ không quan tâm tới điều xảy ra với bạn, miễn là các con bạn được hưởng những điều tốt đẹp là được rồi. Đó cũng là lý do vì sao các bậc cha mẹ lại quá đỗi tự hào và hạnh phúc trong ngày hôm nay. Một trong những ước mơ trìu mến nhất của họ đã thành hiện thực: bạn đã đạt được một điều khó khăn và có thật, bạn đã trở thành một con người lớn hơn và sẽ giúp cuộc đời bạn tốt đẹp hơn, từ nay trở đi và mãi mãi.

Nhân tiện, tôi cũng chúc mừng bạn.

Khi còn trẻ, chúng ta thường lo lắng – cũng dễ hiểu thôi – liệu mình có đủ khả năng để làm thứ gì đó. Chúng ta có thể thành công hay không? Chúng ta có thể xây dựng nên một cuộc sống đủ đầy cho chính bản thân mình? Nhưng bạn – đặc biệt là các bạn trẻ của thế hệ ngày nay – có lẽ chợt nhận ra một vòng lặp bất di bất dịch của tham vọng. Bạn học thật tốt ở trường phổ thông với hy vọng sẽ vào được đại học rồi bạn có thể học thật tốt ở trường đại học với hy vọng tìm được một công việc tốt nên bạn có thể làm tốt công việc đó, nên bạn có thể…

Và điều này thực sự là tốt thôi. Nếu chúng ta trở nên tử tế hơn, tiến trình đó phải bao gồm cả việc nghiêm túc với chính bản thân mình – trong vai trò là một người hành động, một người thành đạt, một người mơ mộng. Chúng ta phải làm điều đó, để trở thành phiên bản tốt nhất của chính bản thân mình.

Thế nhưng, sự thành đạt không bền vững. “Thành công”, bất kể nó có ý nghĩa gì với bạn, rất khó và luôn đặt ra cho chúng ta những đòi hỏi mới (thành công giống như một ngọn núi mà liên tục vươn cao khi bạn trèo lên) và có một mối nguy rất thật đó là “thành công” sẽ nuốt trọn toàn bộ cuộc đời bạn, trong khi những câu hỏi lớn lao trong cuộc đời bạn thì vẫn còn bỏ ngỏ.

Thế nên, lời khuyên cuối cùng rất nhanh gọn của tôi dành cho các bạn là: vì, với cách nhìn của tôi, cuộc đời của bạn sẽ là một quá trình dần dần trở nên tử tế và nhân ái hơn, cho nên bạn hãy: nhanh chân lên. Tăng tốc lên. Bắt đầu ngay từ bây giờ. Có một thứ mê muội trong mỗi chúng ta, một thứ bệnh tật, thực sự: sự ích kỷ. Nhưng đó cũng là một phương thuốc giải. Thế nên, hãy là một bệnh nhân tử tế, siêu chủ động và thậm chí lo lắng một chút vì chính bản thân bạn – tìm kiếm những loại thuốc chữa trị ích kỷ hiệu quả nhất, mạnh mẽ nhất để cứu lấy bạn trong phần cuối còn lại của cuộc đời.

Hãy làm tất cả những dự định khác, những dự định đầy hoài bão – du lịch, giàu có, nổi tiếng, sáng tạo, dẫn đầu, yêu đương, kiếm được hay để mất một mớ tiền, cởi truồng bơi trong rừng nhiệt đới (sau khi đã kiểm tra và đảm bảo không có phân khỉ) – nhưng khi bạn làm, trong khả năng bạn có thể, hãy hướng mình theo sự tử tế. Hãy làm những thứ đó mà hướng bạn tới những câu hỏi lớn hơn và tránh những thứ mà khiến bạn trở nên nhỏ bé và tầm thường. Phần tỏa sáng trong bạn tồn tại vượt xa cả cá tính của bạn – tâm hồn của bạn – cũng tỏa sáng và rực rỡ như bất kỳ một tâm hồn nào khác đã từng như vậy. Tỏa sáng như tâm hồn của Shakespeare, Gandhi, mẹ Teresa. Hãy dọn dẹp mọi thứ mà ngăn cản bạn đến với điểm đến đầy hào quang bí mật đó. Hãy tin rằng nó tồn tại, tìm hiểu nó nhiều hơn, nuôi dưỡng nó và không ngừng chia sẻ quả ngọt bạn dành được.

Và một ngày nào đó, 80 năm sau, khi bạn 100 tuổi và tôi 134 tuổi, và cả hai chúng ta đều trở nên tử tế và nhân ái đến mức gần như chúng ta không thể làm tốt hơn thì hãy viết cho tôi vài dòng, hãy để cho tôi biết cuộc đời bạn như thế nào. Tôi hy vọng bạn sẽ nói: Nó tuyệt vời biết bao.

Xin chúc mừng, lớp 2013.

Tôi cầu chúc cho các bạn hạnh phúc lớn nhất, với tất cả những may mắn trên thế giới này, và một mùa hè thật tươi đẹp.

 

Form Your Soul with Love

 

Source:

  1. “Becoming Kinder”
  2. Ảnh đầu bài: Ksenia Makagonova.

* Vui lòng xem mục Bản Quyền khi muốn sử dụng lại bài viết.

Chia sẻ để bạn bè cùng đọc:

Bài liên quan:

Leave a Reply